9 marca 2026 r. w Biurze Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w Brukseli odbyło się spotkanie pt. „Research Infrastructures Driving Europe’s Defence and Dual-Use Competitiveness”, zorganizowane we współpracy z Uniwersytetem Mikołaja Kopernika w Toruniu, Narodowym Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Wojskową Akademią Techniczną w Warszawie, przy wsparciu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
Wydarzenie odbyło się w przeddzień European Defence Fund Info Days 2026 i zgromadziło przedstawicieli europejskich instytucji, środowiska infrastruktury badawczej, administracji publicznej, uczelni oraz sektora innowacji. Spotkanie stanowiło platformę dialogu na temat roli infrastruktury badawczej w rozwoju technologii o potencjale podwójnego zastosowania (dual-use) oraz ich znaczenia dla budowania odporności technologicznej i konkurencyjności Europy. Jednym z głównych celów wydarzenia była konsolidacja środowiska infrastruktury badawczej wokół zagadnień technologii strategicznych i badań o potencjale podwójnego zastosowania. Równie istotnym elementem spotkania było wzmocnienie obecności polskiego środowiska naukowego w dialogu prowadzonym na poziomie instytucji europejskich, szczególnie w kontekście przyszłych inicjatyw Komisji Europejskiej dotyczących badań i innowacji w obszarach takich jak civil security, resilience oraz technologie o znaczeniu dla bezpieczeństwa i obronności.
Organizatorzy wydarzenia podkreślali, że spotkanie wpisuje się w szerszy proces przygotowań do kolejnej perspektywy programów europejskich. Jak zaznaczył dr hab. Jakub Szlachetko, prof. UJ, Dyrektor Narodowego Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS: – „Już dziś myślimy o kolejnym programie ramowym Unii Europejskiej – FP10, który rozpocznie się w 2028 roku. Dla środowiska infrastruktury badawczej to moment, aby wzmocnić współpracę i lepiej skoordynować nasze działania w ramach europejskiego ekosystemu infrastruktury badawczej. Chcemy być aktywnym i wiarygodnym partnerem w projektach rozwijających technologie strategiczne, które będą miały kluczowe znaczenie dla konkurencyjności Europy. W tym kontekście konsolidacja infrastruktury badawczej oraz budowanie silnych partnerstw międzynarodowych są niezbędne, aby skutecznie uczestniczyć w przyszłych inicjatywach badawczych finansowanych ze środków europejskich.”
Podczas wydarzenia wielokrotnie podkreślano, że skuteczny udział w przyszłych programach badawczych Unii Europejskiej wymaga lepszej koordynacji i integracji środowiska infrastruktury badawczej. O planowanych działaniach w tym zakresie mówiła dr Agnieszka Słowikowska, prof. UMK, Dyrektor of the Joint Institute for VLBI ERIC: – „Proces konsolidacji planujemy prowadzić w dwóch etapach. W pierwszej kolejności chcemy wzmocnić współpracę pomiędzy infrastrukturami badawczymi w Polsce, koncentrując się na czterech kluczowych domenach technologicznych. Kolejnym krokiem będzie rozwijanie tej współpracy na poziomie europejskim – w szczególności poprzez budowanie partnerstw z infrastrukturami badawczymi w krajach wideningowych, tak aby wspólnie wzmacniać ich udział w przyszłych inicjatywach badawczych i innowacyjnych Unii Europejskiej.”
Podczas powitania uczestników spotkania dr hab. Adam Kola, prof. UMK, Prorektor ds. Nauki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, zwrócił uwagę na potrzebę ustalenia ram współpracy badawczej w obszarach technologii strategicznych: – „Środowisko naukowe potrzebuje dziś jasnych wytycznych oraz przejrzystych zasad zarządzania projektami badawczymi w obszarach takich jak civil security, resilience czy technologie o znaczeniu strategicznym. Bez klarownych ram trudno budować stabilne partnerstwa badawcze i skutecznie rozwijać współpracę międzynarodową. Jednocześnie warto podkreślić, że research security nie oznacza zamykania nauki. Wręcz przeciwnie – chodzi o stworzenie takich warunków, które pozwolą nauce pozostać otwartą, a jednocześnie odpowiedzialnie reagować na wyzwania współczesnej rzeczywistości geopolitycznej oraz rosnące znaczenie technologii strategicznych dla Europy.”
W inicjatywę zaangażowana była również Wojskowa Akademia Techniczna w Warszawie, która od wielu lat rozwija badania w obszarach technologii o znaczeniu strategicznym oraz współpracę pomiędzy środowiskiem naukowym a sektorem bezpieczeństwa i obronności. Na znaczenie integracji europejskich zasobów badawczych zwrócił uwagę również Maciej J. Nowakowski, Dyrektor Biura ELI-Polska z Wojskowej Akademii Technicznej: – „W Europie dysponujemy bardzo dużymi zasobami infrastruktury badawczej, które często oferują unikalne możliwości rozwoju technologii strategicznych. Problem polega na tym, że przemysł nie zawsze ma świadomość tego potencjału. Jeśli nie zintegrujemy zasobów, które już dziś posiadamy, i nie będziemy potrafili w spójny sposób zaprezentować ich sektorowi przemysłowemu, nie wykorzystamy w pełni tych możliwości. Z perspektywy bezpieczeństwa Europy i jej suwerenności technologicznej oznaczałoby to po prostu marnowanie istniejącego potencjału.”
Ważną rolę w organizacji wydarzenia odegrało Biuro Narodowego Centrum Badań i Rozwoju w Brukseli. Jak podkreślił Maciej Zdanowicz z NCBR: – „Biuro pełni nie tylko rolę gospodarza wydarzenia, ale chce także współtworzyć dyskusję o tym, jak w przyszłości kształtować system badań i rozwoju, jak odpowiadać na współczesne wyzwania oraz jak najlepiej przygotować polskich naukowców i instytucje do współpracy międzynarodowej i globalnych wyzwań.”
Bezpośrednio przed rozpoczęciem głównej części wydarzenia odbyła się dyskusja typu round table, moderowana przez Marcina Olendra, Dyrektora ds. Polityki Publicznej w AI Chamber. Spotkanie stworzyło przestrzeń do eksperckiej wymiany opinii pomiędzy przedstawicielami środowiska badań, innowacji i administracji publicznej na temat rosnącej roli technologii dual-use w europejskim ekosystemie badań i innowacji. Rozmowa koncentrowała się m.in. na wyzwaniach związanych z rozwojem technologii strategicznych, potrzebie budowania silniejszych powiązań pomiędzy infrastrukturami badawczymi a sektorem innowacji oraz na znaczeniu współpracy międzynarodowej w obliczu dynamicznie zmieniającej się sytuacji geopolitycznej.
Podczas pierwszego panelu dyskusyjnego pn. „Dual-Use Research in Europe: Between Security, Open Science and a New Geopolitical Reality”, w którym udział wzięli Nicolaos Loutas (Director of Innovation, NATO), Doris Schroecker (Head of Unit E.1 Industrial Research, Strategy & Coordination, DG RTD, European Commission), Izabela Najda-Jędrzejewska (Deputy Director of International Cooperation, Ministry of Science and Higher Education) oraz Kristine Rudzīte-Stejskala (Team Leader, European Defence Innovation Scheme – EUDIS, DG DEFIS, European Commission), uczestnicy podkreślali, że w obliczu rosnących napięć geopolitycznych oraz dynamicznego rozwoju technologii strategicznych Europa musi w większym stopniu wykorzystać potencjał całego ekosystemu badań i innowacji. Zwracano uwagę, że rozwój zdolności technologicznych nie może opierać się wyłącznie na tradycyjnym sektorze przemysłu obronnego – kluczową rolę odgrywają także uczelnie, organizacje badawcze, infrastruktury badawcze, startupy oraz sektor technologiczny. Paneliści wskazywali, że obserwujemy obecnie przyspieszający globalny wyścig technologiczny obejmujący m.in. technologie cyfrowe, sztuczną inteligencję, zaawansowane materiały oraz nowe metody wytwarzania, co wymaga szybszego przekładania wyników badań na praktyczne zastosowania. Jednocześnie podkreślano znaczenie całego cyklu innowacji – od badań podstawowych o niskim poziomie gotowości technologicznej, poprzez rozwój technologii dual-use, aż po rozwiązania o bardziej wyspecjalizowanych zastosowaniach. W tym kontekście szczególnie istotne staje się tworzenie mechanizmów współpracy pomiędzy środowiskiem naukowym, przemysłem i instytucjami publicznymi, które umożliwią zarówno rozwój nowych technologii, jak i zwiększenie zdolności produkcyjnych oraz wdrażanie innowacji na większą skalę. Paneliści podkreślali również, że rozwój technologii o znaczeniu strategicznym wymaga odpowiedniego projektowania instrumentów finansowania badań i innowacji, tak aby umożliwiały one skuteczne wykorzystanie środków publicznych, a jednocześnie sprzyjały powstawaniu nowych partnerstw i rozwiązań technologicznych odpowiadających na współczesne wyzwania bezpieczeństwa i konkurencyjności Europy.
Drugą częścią programu była dyskusja panelowa pt. „Research technologies as a catalyst for boosting academic and business cooperation in dual-use and defence”, moderowana przez Macieja Zdanowicza z Narodowego Centrum Badań i Rozwoju. W rozmowie udział wzięli Dominik Sobczak (Deputy Head of Unit, DG RTD E.1, Komisja Europejska), dr hab. Jakub Szlachetko (Polish Delegate to ESFRI, Vice Chair LEAPS, Narodowe Centrum Promieniowania Synchrotronowego SOLARIS), Sandis Sraders (Researcher and MA Program Director, Latvian National Defence Academy) oraz Martin Karner (Head of Defence and Space Technology, AI & Robotics Estonia / TalTech). Dyskusja koncentrowała się na roli technologii badawczych oraz infrastruktury naukowej jako kluczowego elementu wzmacniania współpracy pomiędzy środowiskiem akademickim, sektorem przemysłowym i instytucjami publicznymi w obszarze technologii o potencjale podwójnego zastosowania. Paneliści podkreślali, że Europa dysponuje rozbudowaną siecią infrastruktury badawczej i współpracy naukowej, która może stanowić jeden z najważniejszych fundamentów jej konkurencyjności technologicznej. Jednocześnie wskazywano na potrzebę skuteczniejszego łączenia badań z wdrożeniami przemysłowymi, upraszczania instrumentów wsparcia dla przedsiębiorstw oraz zwiększania dostępności infrastruktury badawczej dla sektora innowacji. W trakcie dyskusji zwracano również uwagę na znaczenie długofalowego budowania kompetencji technologicznych w Europie – poprzez rozwój współpracy pomiędzy uczelniami, przemysłem, sektorem publicznym i środowiskiem bezpieczeństwa – a także na rosnącą rolę zagadnień takich jak research security, ochrona danych oraz bardziej świadome, oparte na analizie ryzyka podejście do współpracy międzynarodowej w obszarze badań i technologii strategicznych.
Spotkanie w Brukseli potwierdziło rosnące znaczenie infrastruktur badawczych w europejskim ekosystemie innowacji w obszarach technologii strategicznych oraz badań o potencjale podwójnego zastosowania. Wydarzenie stało się także ważnym krokiem w kierunku budowania szerszej współpracy pomiędzy środowiskiem naukowym, administracją publiczną oraz sektorem innowacji – zarówno na poziomie krajowym, jak i europejskim. Rozpoczęta w Brukseli dyskusja wpisuje się w szerszy proces konsolidacji infrastruktury badawczej wokół wyzwań związanych z bezpieczeństwem, odpornością technologiczną oraz przyszłymi inicjatywami badawczo-innowacyjnymi Unii Europejskiej.
Agnieszka Cudek
Kierownik Zespołu Komunikacji NCPS SOLARIS